ՊԱՀՔ. ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՊԱՏՃԱՌՎՈՂ ՉԱՐՉԱՐԱՆՔՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Պահքի շրջանում մենք շարունակում ենք մեր մեղքերի համար զղջալով և Աստծուց ներում հայցելով մտածել կարիքավորների, աղքատների մասին, աղոթել նրանց համար: Բարեպաշտ ունևորները օգնում են նեղության մեջ հայտնվածներին՝ այսպես նաև աստվածային օրհնություն վաստակելով իրենց համար: Պահքը ուտելիքի նկատառումով կենդանական կերակուրներից, հատկապես մսեղենից հրաժարումն է: Այս դիտարկումով, սակայն, շատ մարդիկ նման հրաժարման մեջ են, մեր երկրում էլ կան ընտանիքներ, որոնք հազիվ են օրվա ապրուստ հայթայթում, և անտեղի է արդեն չարքաշ կյանքով ապրողների հետ մսեղենից հրաժարման մասին խոսել: Իսկ աշխարհում շուրջ մեկ միլիոն երեխաներ սովամահության վտանգի առջև են: Սրա հետ մեկտեղ հակառակ ծայրահեղությունն է առկա՝ հարուստների սեղաններին մսեղենի առատությամբ և զվարճանքների համար կենդանիների չարչարանքներով ու սպանությամբ:

Զվարճանքի համար որսորդության հետ կապված մտահոգությունը կարելի է հիմնավորված համարել` նկատի ունենալով, որ ամեն տարի միայն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում ավելի քան քսան միլիոն կենդանիներ թունավորվում և սպանվում են բիոբժշկական և մթերքների թեստավորման լաբորատորիաներում, հարյուր երեսունհինգ միլիոն կենդանիներ, որոնք ապրում են վայրի բնության մեջ, սպանվում են որսորդների զվարճանքների համար: Նոր Կտակարանում կարծես թե որսորդության օգտին է խոսում Պետրոս առաքյալը` ասելով, որ անբան անասունները ի բնե որսի և մորթվելու համար են (Բ Պետ. 2.12): Սակայն առաքելական խոսքի նման շեշտադրումը չի բխում արարչագործության հանդեպ մարդու հոգածության մասին աստվածաշնչյան հայտնության ամբողջականությունից: Այդ իսկ պատճառով արդեն կասկած է առաջանում Աստվածաշնչի արևելահայերեն թարգմանության ճշգրտության վերաբերյալ:

Նոր Կտակարանի այս հատվածի գրաբարյան տարբերակում ընդհանրապես խոսք չկա որսի և մորթվելու մասին, այլ ասվում է. «…ըստ բնածին բարուցն յեղծումն և յապականութիւն»: Այսպիսով, պարզ է դառնում, որ գրաբարի «եղծում» և «ապականութիւն» բառերն արևելահայերենում ներկայացվել են «որս» և «մորթվել» բառերով, արևմտահայերենում հանդիպում են` «որս» և «ապականություն» բառերով: Հունարեն բնագրի այս հատվածում գործածված են «ἅλωσιν»  (ἅλωσις – նվաճում, գերում)  և «φθοράν» (φθορά, φθορή – ոչնչացում, ավերում) բառերը: «φθορά» բառն ապականություն նշանակությամբ գործածված է նաև Կորնթացիներին ուղղված թղթի 15-րդ գլխի 42 և 50 համարներում, որոնցում խոսվում է մեռյալների հարության ժամանակ մահկանացու մարմիններին հատուկ ապականությունը անապականության վերափոխվելու մասին: Այս դիտարկմամբ մտքի առումով առավել ճշգրիտ են գրաբարը և այլալեզու թարգմանություններից ռուսերեն Ելիզավետյան Աստվածաշունչը, որտեղ նշվում է, որ կենդանիներն ըստ իրենց բնության ենթակա են կործանման և ապականության: Հետևաբար, այստեղ առաքյալը խոսում է ոչ թե որսորդության և կենդանիներին մորթելու և ուտելու, կենդանիների` ի բնե հենց այդ իրողությունների համար կարգված լինելու մասին, ինչպիսի տպավորություն կարող է լինել աշխարհաբար թարգմանությունից, այլ  կենդանիների ապականության ենթակա, ոչ աստվածային պատկերով լինելու, անապականության ոչ արժանի դառնալու մասին:

Սրանով առաքյալը կենդանիների հետ է համեմատում սուտ մարգարեներին և սուտ վարդապետներին, ովքեր հերձվածներ են ներմուծում, որով և իրենց ապականության մեջ պիտի կործանվեն և անապականության ու Երկնքի արքայության մեջ հավիտենական երանելի գոյության չեն արժանանա: Աստվածաշունչը, եկեղեցական հեղինակները, իհարկե, խոսում են մարդու գործածության և սնվելու համար կենդանիների սահմանված լինելու մասին, ինչը, սակայն, չի ենթադրում կենդանիներին սոսկ միջոց կամ գործածության առարկա համարելը: Սուրբ Եփրեմ Ասորին աստվածային նախախնամությամբ պատժվում է մի աղքատի կովին հալածելու պատճառով, և հենց այս մեղքի համար զղջումով են սկսվում նրա հոգևոր գործունեությունը և զղջման ու ապաշխարության մասին նրա աշխատությունները:

Սուրբ Եփրեմ Ասորու շարադրանքի մեջ վերոնշյալ դեպքի առնչությամբ այն ընկալումն է, որ հեղինակի մեղքի զգացումը կապվում է թե՛ մարդուն ունեցվածքից զրկելու և թե՛ հատկապես կենդանուն զուր տեղը հալածելու, ուժասպառ անելու, սովի մատնելու և գիշատիչների կեր դարձնելու համար: Այս իրողությունն արդեն հակադրվում է այն կարծիքին, թե կենդանասպանությունը կամ կենդանիներին չարչարելն Աստվածաշունչը դիտարկում է միայն կենդանու տիրոջը վնաս հասցնելու տեսակետից: Եսայու մարգարեության մեջ անգամ ավելի հստակ դիրքորոշում կա. այստեղ Աստված կենդանուն սպանելը կարծես համահավասար է համարում մարդուն սպանելուն (Եսայի 66.3):

Հետաքրքրական է, որ Կաթոլիկ Եկեղեցին Սուրբ Ֆրանցիսկոս Ասիզացուն, ում անունը վերցրել և կրում է ներկայիս Հռոմի Պապը, հռչակել է որպես կենդանիների հովանավոր սուրբ, և ամեն տարի Սուրբ Ֆրանցիսկոսի տոնի օրը` հոկտեմբերի 4-ին կամ դրա մոտակա կիրակին, կատարում են ընտանի կենդանիների օրհնություններ: Որոշ կաթոլիկ եկեղեցիներ անգամ արտոնում են այդ օրը կենդանիներին եկեղեցի մտցնել և արարողությունն իրականացվում է արդեն ոչ թե եկեղեցիների բակում, այլ եկեղեցական շինության մեջ:

Հայ Առաքելական Եկեղեցին այսպիսի ծայրահեղության չի գնացել, սակայն ծիսական արարողությունները ներկայացնող «Մաշտոցում» Խաչալվայի` ջրի օրհնության կարգի մեջ նշվում է, որ սրբագործված ջուրը մեծապես օգտակար է նաև կենդանիների համար: