ԿԻՆՈԹԱՏՐՈ՞Ն, ԹԵ՞ ԵԿԵՂԵՑԻ

Խորհրդային ժամանակաշրջանում աթեիստական գաղափարախոսության և եկեղեցամարտ ու եկեղեցահալած ընթացքի հաղթանակի համար անհավատ ու նյութապաշտ գործիչների կողմից որոշում կայացվեց եկեղեցիների ավերումով դրանց տեղում  այլ կառույցներ հիմնել, որոնք մարդկանց ուշադրությունն ու նվիրումը կշեղեին հավատքից դեպի այլ ոլորտներ: Այդ որոշումը գործադրվեց նաև Հայաստանում «պապից ավելի պապական» կամ այս դեպքի համար ավելի ճիշտ բնութագրումով` «Լենինից ավելի կոմունիստ» հայազգի կամ վայազգի նմանատիպ գործիչների կողմից:

Խորհրդային վաղ շրջանի հայ գործիչներին այս բնութագիրը տրվում է, որովհետև, օրինակ, մեր հարևան Վրաստանում այնքան եկեղեցիներ չավերվեցին ու չոչնչացվեցին, այնքան հոգևորականներ ու հավատացյալներ չհալածվեցին ու չսպանվեցին, որքան Հայաստանում: Խորեն Մուրադբեկյան Կաթողիկոսի ժամանակ Մայր Աթոռում մնացել էին միայն մեկ-երկու ժամկոչներ և Կաթողիկոսն ինքը, որին ևս նախանձախնդիր հայ աթեիստ-կոմունիստները սպանեցին: Այսպիսով, վերադառնալով բուն նյութին, վճիռ կայացվեց եկեղեցիներն ավերել ու դրանց տեղում այլ հաստատություններ հիմնել: Մարդկանց ուշադրությունը եկեղեցուց շեղելու ամենալավ միջոցը գտնվեց թատրոնն ու կինոն:

Իհարկե, մշակութային հաստատություններ անհրաժեշտ էին հայ հասարակությանը, սակայն կարող էին կառուցվել այլ վայրերում, բայց դրանք վեր հառնեցին եկեղեցիների փլատակների վրա: Օրինակներից ամենահայտնիները՝ «Մոսկվա» կինոթատրոնը վեր է խոյացած Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու տեղում, Ալեքսանդր Սեպնդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը կառուցված է Գեթսեմանի մատուռի և դրա շրջակայքում գտնվող գերեզմանոցի ու այդտեղից տեղահանված ու ոչնչացված 17-18-րդ դարերի տապանաքարերի տեղում: Մատուռը կրում էր այն այգու անունը, որտեղ Քրիստոսի Իր վերջին աղոթքն էր արել խաչելությունից առաջ: Եվ երբ մենք այսօր քայլում կամ երթևեկում ենք մայրաքաղաք Երևանի կենտրոն համարվող օպերայի տարածքով, ապա ակամա ոտնակոխ ենք անում նվիրական մատուռի վայրը և մեր նախնիների գերեզմանները:

Թեև կոմունիստական եկեղեցամարտ համակարգը փլուզվեց, բայց նրա ցանած սերմերը, որոմների առակի նմանությամբ (Մատթ. 13.24-30), պտուղներ տվեցին: Այսօրվա հասարակության մի մաս ըմբոստանում է եկեղեցաշինության դեմ, (հետաքրքրական է, որ նման բուռն հոխորտանքներ ու ցասումնալի ընդվզումներ չեն առաջանում սնկի պես աճող սուպերմարկետների, մասնավոր օբյեկտների, ռեստորանների և նմանատիպ այլ շինությունների շարունակաբար կառուցման դեմ): Մեզ, իհարկե, պետք են մշակութային շինություններ, մշակութային կյանքի զարգացում, բայց դա չպետք է լինի մեկ ուրիշ ոլորտի ոչնչացման հաշվին:

Այսպիսով, աթեիստական հիմքի վրա հաստատված խորհրդային հասարակարգը գնաց, եկեղեցամարտության որոմները մնացին: Եվ այդ որոմներն աճեցին նաև ընտանիքներում: Գարեգին Հովսեփյան Կաթողիկոսը ընտանիքը նմանեցնում է եկեղեցու, որի քահանան ընտանիքի մայրն է, ինչը բնորոշում է հավատքի ու սիրո հիմքի վրա հաստատված ընտանիքի գաղափարը: Սակայն այսօր էլ բազմաթիվ ընտանիքներ եկեղեցի լինելուց վերածվել են կինոթատրոնների: Հնդկական և հայկական սերիալները լցրել են ընտանեկան օջախները, Սուրբ Գրքի ընթերցանության կամ հոգևորի շուրջ խոսակցությունների փոքր ժամանակն անգամ շատ ընտանիքներում փոխարինվել է երեկոյան կինոդիտումներով կամ շոուբիզնեսի ներկայացուցիչների համերգային կատարումների ղողանջներով:

Համարվում է, որ Զատիկին ու Սուրբ Ծնունդին եկեղեցի գնալը բավական է, իսկ տարվա մեջ մի քանի անգամ եկեղեցում հինգ րոպեով մոմ վառելն արդեն քրիստոնեական սխրանք է: Ցավալի է, որ քրիստոնեական բարձրագույն արժեքների համար մարտնչած ու դարերով պայքարած ժողովրդի մեջ կա նաև այսպիսի միտում: Մեր ազգային խնդիրների ու դժվարությունների հիմնական լուծումներից մեկը եկեղեցու վերականգնում է, անշուշտ նախ և առաջ հոգևոր իմաստով, անձի ներաշխարհում, ընտանիքում և ժողովրդի կյանքում: