ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԵՎ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՓՈԽՀՆԱԶԱՆԴՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Ժողովրդավարական պետություն հաստատելու կողմնակից լուսավորականության փիլիսոփաների սխալն այն էր, որ իշխանությունը համարում էին ժողովրդինը, և այսօր էլ դեմոկրատիայի գաղափարախոսության համաձայն` ժողովուրդն է իշխանություն տվողը: Այս միտքն ուղղակիորեն հակասության մեջ է մտնում իշխանության վերաբերյալ Աստվածաշնչի հայտնած մտքի հետ, ըստ որի` «չկա իշխանություն, որ Աստծուց չլինի. և եղած իշխանությունները Աստծուց են կարգված: Հետևաբար, ով հակառակում է իշխանությանը, Աստծու հրամանին է հակառակում» (Հռ. 13.12): Սակայն կա իշխանություն, որ աստվածահաճո գործեր է անում, և կա իշխանություն, որ մնում է որպես այդպիսին Աստծո հանդուրժող, թույլատու կամքով: Աստված չի ցանկանում մեղավորի մահը, այլ նրա չար ճանապարհից ետ դառնալն ու փրկվելը (Եզեկ. 18.23):

Հեղափոխականները քարոզում էին եղբայրություն, ազատություն և հավասարության, բայց իշխանության գալով` արյունահեղ սպանություններով ու ահաբեկչություններով դաժան հաշվեհարդար էին տեսնում իրենց հակառակորդների հետ, ինչպես եղավ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, որի առնչությամբ ֆրանսիացի գրողներից մեկը գրում է. «Ցավով ենք հաստատում մեր դարի սանձարձակ հարձակումները քրիստոնեության դեմ։ Դեռ երկար կհիշվեն այն օրերը, երբ արյունարբու մարդիկ հավակնեցին առաքինության կոթողներ բարձրացնել քրիստոնեության փլատակների վրա»։ Աստվածաշունչը չի հորդորում եղբայրություն ու հավասարություն հաստատել հեղափոխության միջոցով, այլ` միմյանց հանդեպ սիրո ու խոնարհության զգացումներով:

Պողոս առաքյալն ասում է. «Ծառանե՛ր, հնազա՛նդ եղեք ձեր մարմնավոր տերերին ահով և դողով և անկեղծ սրտով, ինչպես հնազանդ եք Քրիստոսին. ո՛չ թե հսկողության տակ ծառայելով, որպես մարդահաճո անձեր, այլ` որպես Քրիստոսի ծառաներ` կատարելու համար Աստծու կամքը: Հոժարությա՛մբ ծառայեցեք, ինչպես պիտի ծառայեիք Տիրոջը և ոչ թե` մարդկանց: Իմացե՛ք, որ յուրաքանչյուր ոք` թե՛ ծառա և թե՛ ազատ, ինչ բարի բան որ անի, նույնն էլ կստանա Տիրոջից: Եվ դուք, տերե՛ր, նո՛ւյնն արեք նրանց հանդեպ` մի կողմ թողնելով սպառնալիքները. իմացե՛ք, որ և՛ նրանք, և՛ դուք Տեր ունեք երկնքում, և Նրա առաջ աչառություն չկա» (Եփես. 6.5-9): Պետրոս առաքյալը պատվիրում է հնազանդ լինել նույնիսկ դաժան իշխողներին. «Ծառանե՛ր, ամեն ինչում երկյուղով հնազա՛նդ եղեք տերերին, ոչ միայն բարիներին և հեզաբարոներին, այլև դաժաններին, քանի որ Աստծուց է այն շնորհը, երբ մեկը հանիրավի վիշտ է կրում բարի խղճով» (Ա Պետ 2.18-19): Սակայն սա չի վերաբերում քրիստոնեական հավատքին հակառակ գործերի կամ ուրացության դրդելու վերադասի վարմունքներին, և օրհասական պահերին, օտարների լծի տակ գտնվելով, Հայ Առաքելական Եկեղեցին  իր հոգևորականներով պայքարի է հանել ու քաջալերել ժողովրդին: Եվ այսօր էլ հոգևորականները ձայն են բարձրացնում ընդդեմ «ընչաքաղցության, հարստանալու մարմաջի, խաբեության ու չարաշահումների, հասարակության բևեռացման, սոցիալական անարդարության,  փառասիրության և իշխանատենչության մոլուցքների»:

Աստված մարդու համբերատարության ու դրսևորած սիրո համար նրան բազմապատիկ կվարձատրի, և մարդն այսպես կարող է սիրո լիակատար հաղթանակ տանել, որովհետև գոռոզությունն ու ամբարատավանությունը պարտվում են սիրուց: Առաքյալները Քրիստոսի պատվիրաններով վարվելով՝ կարողացան բարեփոխել ողջ Հռոմեական կայսրությունը, ինչպես նաև շատ երկրներ ու ժողովուրդների: Եկեղեցին երբեք չի հորդորել հեղափոխությունների, այլ, ինչպես տեսնում ենք պատմության մեջ, աղոթքներ է կարգել երկրի թագավորների, իշխանների համար, որպեսզի նրանք դառնան ավելի լավը, զորանան ազգանվիրումի ու հայրենանվիրումի մեջ, իրենց ամբարած հարստությունից երկրի և ժողովրդի համար ողորմության առատ գործեր անեն, և իշխանության ջանքերը՝ հանուն ժողովրդի ու պետության, պտղավորվեն հիանալի արդյունքներով: Նաև Պողոս առաքյալն է աղաչում աղոթել իշխանավորների համար (Ա Տիմ. 2.1-2)։

Տրդատ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի սկզբնական հակառակության մեջ երևում է այն ժամանակվա պետության և քրիստոնյաների միջև հարաբերությունները. քրիստոնյաներին հալածում էին և ահավոր չարչարանքների մատնում: Սակայն քրիստոնյա դառնալուց հետո Տրդատը նպաստեց Եկեղեցու զորացմանն ու պայծառացմանը` Գրիգոր Լուսավորչի հետ միասին դառնալով պետության և Եկեղեցու արդյունավոր համագործակցության վառ խորհրդանիշ: Մեր Սուրբ Եկեղեցին բարի հարաբերություններ է պահպանել պետության հետ` աշխարհիկ գործերի համար որպես սկզբունք դիտելով չմիջամտելը պետության գործառույթներին, որոնք ստանձնել է միայն պետականության բացակայության պայմաններում:

Սակայն ի հոգևորս պետական պաշտոնյաները, ծառայողները, աշխատավորները, բոլորը ենթակա են Եկեղեցուն, որովհետև Եկեղեցին է հոգևոր ոլորտում աստվածաշնորհ իշխանությամբ առաքելություն իրականացնողը, բայց միևնույն ժամանակ եկեղեցականներն իրենք ենթակա են պետության սահմանած օրենքներին, որովհետև, ըստ Աստվածաշնչի, նույն աստվածաշնորհությամբ  կամ աստվածային թույլտվությամբ է այն իշխանությունը, որով պետությունը վարում է աշխարհիկ գործերը մարդկանց բարօրության համար:

Իհարկե, չարաշահումների, հարստահարումների, կործանարար ընթացքների դեպքում Եկեղեցին միշտ պետք է իր ձայնը բարձրացնի և մարդկանց չարից դեպի բարին դառնալը հորդորի ու առաջնորդի, որովհետև այդ ամենը հոգևոր իրավասության պարտավորություն է: Մյուս կողմից օրինապահությունն ու օրինահարգությունը կարևոր են պետության քաղաքացիների համար: Այս իմաստով շատ հատկանշական է Սուրբ Պողոս առաքյալի ուսուցումը. «Ուզո՞ւմ ես չվախենալ իշխանությունից. բարի՛ն գործիր և նրանից գովասանք կստանաս, որովհետև նա Աստծու պաշտոնյա է քեզ` բարի գործերի համար. իսկ եթե չար գործես, վախեցի՛ր. քանի որ սուրը մեջքին ի զուր չէ կապված. Աստծու սպասավոր է նա, վրեժխնդիր` բարկության համար, նրա դեմ, որ չարն է գործում. դրա համար պետք է հնազանդվել ոչ միայն բարկության համար, այլ նաև խղճմտանքի պատճառով. ահա թե ինչու հարկեր եք վճարում. որովհետև նրանք Աստծու սպասավորներ են` այդ բանին կանխապես նշանակված: Արդ, հատուցեցե՛ք յուրաքանչյուրին իրենց պարտքերը. որին հարկ` հարկը, որին մաքս` մաքսը, որին երկյուղ` երկյուղը, որին պատիվ` պատիվը» (Հռոմ. 13.3-7): Այս հորդորը ստրկամտություն ու քծնողություն չի ենթադրում, այլ Պողոս առաքյալի ամբողջական ուսուցումների նկատառումով՝ մարդկանց միջև հարաբերություններում և հասարակության մեջ սիրո, եղբայրության ու համերաշխության հաստատում: