ԱՌԱՔԻՆԻ ՄԱՀ, ՈՂՈՐՄՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՆՈՒՆ ՆՆՋԵՑՅԱԼՆԵՐԻ

Սրբերի կյանքի պատմություններից տեսնում ենք, որ նրանք բոլորն էլ առաքինի ապրելով նաև առաքինի մահ են ունեցել` արժանանալով հավիտենական կյանքի։ Եվ մենք ինքներս, սա իմանալով, մեր ազատ կամքով ընտրենք միայն բարին` միշտ հիշելով այս իմաստուն խոսքերը. «Առաքինի մահը գանձ է, և յուրաքանչյուր ոք բավականաչափ հարուստ է, որպեսզի ձեռք բերի այն»:

***

Քրիստոնեությունը հորդորում է իր հետևորդներին չափավոր լինել վշտի մեջ, որովհետև մահն ինչ-որ իմաստով նաև ուրախություն է, քանզի ննջեցյալի հոգին ժամանակավորից անցնում է հավիտենություն և բնակվում Աստծո շնորհած երանելի խաղաղության մեջ: Սակայն կան մարդիկ, որոնք իրենց կայնքն անցկացրել են անհավատությամբ և մեղքերով ծանրաբեռնված: Այդպիսինների համար հոգեհանգստյան արարողությունը շատ քիչ բանով կարող է օգտակար լինել: Եվ միայն մեկ հնար է մնում` աղոթել ու ողորմություն անել ննջեցյալի հիշատակի համար: Ինչու՞ հենց ողորմություն. որովհետև ողորմությունն ավելին է, քան մեռյալին հարություն տալը, քանի որ մեռածին հարություն տալով պարտական ենք լինում Աստծուն, որովհետև այդ հրաշքը աստվածային զորությամբ է լինում, մինչդեռ երբ ողորմություն ենք անում, մեզ պարտական ենք դարձնում հենց Աստծուն Իրեն:

Եթե ինքներս մեզ հետ անկեղծ լինենք, ապա կխոստովանենք, որ ննջեցյալների պարագային հիմնականում ամեն ինչ անում ենք առաջին հերթին ոչ թե մահացածների, այլ մեզ համար։ Ֆրանսիացի մեծանուն փիլիսոփա Ֆրանսուա դը Լարոշֆուկոն հետևյալ ճիշտ դիտարկումն է արել. «Թաղման ճոխ արարողությունները ոչ այնքան հավերժացնում են մեռածների արժանիքները, որքան բավարարում են ողջերի սնափառությունը»։ Խիստ է ասված գուցե, բայց այս խստության մեջ մեծ ճշմարտություն կա։ Նույնիսկ երբեմն մենք ողբալով մերձավոր մարդու կորուստը` իրականում ողբում ենք ինքներս մեզ, մենք տխրում ենք մեր հաճույքների, մեր հանդեպ բարի վերաբերմունքի կորստի համար։ «Այսինքն,- ասում է այս իրողությունը նկատած փիլիսոփան,- մենք արցունք ենք թափում ողջերի ճակատագրի համար և դա համարում մեռածների հաշվին»։

Անգամ գերեզման գնալը առաջին հերթին անում ենք մեզ համար. գնում ենք գերեզմանատներ, որպեսզի ննջեցյալի հանդեպ մեր պարտքը կատարենք և այդ պարտքի զգացումից թեթևացած` տուն ենք գալիս։ Իսկ ի՞նչ պետք է անենք հենց ննջեցյալների համար։ Մեռելոցի օրերին բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Սուրբ Պատարագ, որի ավարտին կատարվում է հոգեհանգստյան արարողություն։ Գերեզմանատուն գնալուց առաջ նախ պետք է Պատարագին մասնակցենք և նախքան Պատարագի սկսվելը մեր ննջեցյալների անունները փոխանցենք պատարագիչ քահանային։ Հոգեհանգստյան արարողության ժամանակ քահանան բարձրաձայն ընթերցում է ննջեցյալների անունները և աղոթում նրանց հոգիների հանգստության և խաղաղության համար։ Եվ մենք էլ, եկեղեցում միանալով քահանայի աղոթքներին, շատ ավելի մեծ բան արած կլինենք ննջեցյալների համար, քան նրանց մահվան հիշատակի օրերին կերակուրներով ու ողորմաթասի խմիչքներով միմյանց պատվելը։

Մեծապես կարևոր է ողջերի աղոթքը ննջեցյալների համար: Մակաբայեցիների գրքում նշվում է մեռյալների համար աղոթքի անհրաժեշտությունը նաև նրանց մեղքերի թողության համար (Բ Մակաբ. 12.43-46): Եկեղեցական կանոնագրքի կանոններից մեկում նշվում է, որ Աստված լսում է ողջերի աղոթքները և թեթևացնում մեռյալների հոգիների բեռը: Կանոնը վկայակոչում է Սուրբ Գրքից Եղիա մարգարեի կողմից կնոջ խնդրանքով նրա մեռած որդու հարության փաստը (Գ Թագ. 17.17-23), ինչպես նաև Տաբիթայի հարությունը, ում հարություն տվեցին առաքյալները` տեսնելով մարդկանց արտասուքը (Գործք 9.36-42): Եկեղեցական կանոնն ասում է, որ եթե ողջերի աղոթքներով աստվածային զորությունը մեռելությունից կենդանության է բերում, կարող է նաև ողջերի աղոթքով մեղքերի թողություն շնորհել հույսով ննջեցյալներին: Նաև Տերը, անդամալույծին բերող մարդկանց հավատքը տեսնելով, անդամալույծին բժշկում և մեղքերի թողություն շնորհեց (Մատթ. 9.27, Մարկ. 2.3-12, Ղուկ. 5.18-25):

Սակայն աղոթքները և հոգեհանգստյան արարողությունները օգուտ չունեն այնպիսի ննջեցյալի համար, ով ապրել է մեծամեծ մեղքերի մեջ և մեռել առանց զղջալու, ինչպես որ չորացած ծառի համար անօգուտ է ջուրը: Մեր Եկեղեցու հեղինակներից Բարսեղ Մաշկևորցին ասում է, որ այդպիսիների պարագային թերևս օգուտ լինի նրանց անունով ողորմություն անելը, «քանզի ողորմությունը բարձրագլուխ պարծենում է դատաստանի դիմաց» (Հակ. 2.13):