ԱՀԵՂ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ՕՐ

Երբեմն Դատաստանի օրն անվանում են Ահեղ դատաստանի օր. փոխաբերական իմաստով այն նշանակում է աշխարհի վերջ, վերջին օր: Դա ճի՞շտ պատկերացում է:

Դատաստանի օրն անվանում են Ահեղ դատաստան, որովհետև այդ ժամանակ ահեղ իրողություններ են տեղի ունենալու՝ Քրիստոսի փառավոր գալուստը, երկնային հրեշտակների բազմությունների երևալը, մեռյալների հարությունը: Բայց քրիստոնյաներիս համար Դատաստանը մեծ ուրախություն պիտի լինի, քանի որ դրան նախորդելու է Քրիստոսի գալուստը, և մենք պիտի տեսնենք մեր Տիրոջը:

Ճիշտ է, մենք հանդիպում ենք Քրիստոսին, երբ հավատում ենք Նրան, ընդունում մեր սրտում, հանդիպում ենք նաև ամեն կարիքավորի մեջ, երբ որևէ մեկին օգնություն ենք ցույց տալիս, քանի որ Քրիստոս ասաց. «Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, քանի որ Իմ այս փոքր եղբայրներից մեկին արեցիք այդ` Ի՛նձ համար արեցիք» (Մատթ. 25.40): Բայց, իհարկե, այլ է Քրիստոսին Իր փառքի մեջ հանդիպելը:

Մենք որքան հեռանում ենք Քրիստոսի առաջին գալուստից, այնքան մոտենում ենք Քրիստոսի երկրորդ գալստյանը, և դա քրիստոնյաների համար նաև ուրախության առիթ է, ինչպես ասում է Պողոս առաքյալը. «Մարմնից դուրս գալը և Քրիստոսի հետ լինելը ավելի լավ եմ համարում» (Փիլիպ 1.23):

Ինչ վերաբերում է աշխարհի վերջին օրվան, այս մասին տարբեր կարծիքներ կան: Բողոքականներն առաջ են քաշել քիլիազմի (հուն.` χίλια  հազար) կամ միլենարիալիզմի կամ միլենիալիզմի (լատ.` millennium բառից, նշանակում է հազար տարի) վարդապետությունը, ըստ որի` Քրիստոսի գալուստին պիտի հետևի հազար տարի խաղաղ թագավորություն երկրի վրա, երբ մարդիկ պիտի ապրեն համերաշխության ու ներդաշնակության մեջ, երբ նաև գայլն ու գառը, առյուծն ու ցուլը միասին հաշտ ու համերաշխ պիտի լինեն (Եսայի 11.67):

Այս ուսմունքը հիմնված է Հովհաննու Հայտնության 20-րդ գլխի վրա, որտեղ ասվում է, որ Քրիստոսի գալստյամբ սատանան հազար տարով կապվեց և նետվեց անդունդը (23): Սակայն առաքելահաստատ Եկեղեցիները մերժել են այս վարդապետությունը` այն սխալ համարելով:

Բողոքական վարդապետությունը մերժվում է այն բացատրությամբ, որ Հովհաննու Հայտնության մեջ խոսվում է Քրիստոսի առաջին գալստյան դեպքերի մասին, քանի որ Քրիստոսի փրկագործությամբ սատանան պարտվեց և այլևս կործանարար իշխանություն չունի մարդու վրա, եթե մարդն առաջնորդվում է Աստծո պատվիրաններով և ընդունում աստվածային շնորհները, որոնք զորացնում են հավատացյալին չարի դեմ պայքարելու ու հաղթելու, առ Աստված ընթանալու ճանապարհին:

Այսինքն` մենք հիմա ապրում ենք խորհրդանշական հազարամյայի մեջ, երբ չարի իշխանությունը սահմանափակված է և հավատացյալների համար Աստծո արքայությունն է սկսված: Քրիստոս ասում էր. «Ապաշխարեցե՛ք, որովհետև Երկնքի արքայությունը մոտեցել է» (Մատթ. 4.17, Մարկ. 1.15)՝ նկատի ունենալով նաև Իր փրկագործությամբ չարի պարտությունը և Աստծո թագավորության հաստատումը մարդու ներաշխարհում:

Եթե չլինի Դատաստանի օրը, բարին կմնա առանց պարգևատրման, իսկ չարն առանց պատժի: Պե՞տք է հավատալ Դատաստանի օրվան, թե՞ այն կարելի է համարել խորհրդանշական մի ուսուցում:

Դատաստանի օրվան պետք է հավատալ, քանի որ Վերջին դատաստանի գաղափարը տրվել է աստվածային հայտնությամբ: Աստվածաշնչում կան շատ մարգարեություններ, որոնք ճշգրտորեն իրականացվել են մարգարեների ապրած ժամանակաշրջանում, իրականացվել են նաև նրանց մարգարեությունները հետագա ժամանակների մասին, և հետևաբար, աշխարհի վերջի մասին ասվածները ևս պիտի իրականանան:

Արդեն իսկ իրականացված մարգարեություններն ապացուցում են, որ հետագայի համար կանխատեսվածները նույնպես կատարվելու են: Դատաստանն իրոք միջոց է նաև պարգևատրելու բարին և պատժելու չարը: Ճիշտ է, այս կյանքում լինում են բարիքի հատուցումներ ու չարի պատիժներ, բայց երբեմն բարին ու չարը մնում են առանց հատուցման:

Օրինակ` Աստված չի պատժում այն չար մարդկանց, որոնցից բարի երեխաներ պիտի ծնվեն: Աստվածային նախախնամությունն այդպիսիներին հեռու է պահում պատժից, և երբեմն բարի երեխաների պատճառով խնայում ծնողներին: Ուրեմն, այսպիսի մարդիկ, ովքեր այստեղ անպատիժ են մնում, իրենց հասանելիքը ստանալու են Դատաստանի օրը:

Նաև բարին երբեմն չի պարգևատրվում, այլ հալածվում է, նահատակվում, ինչպես օրինակ` վաղ շրջանի քրիստոնյաները հեթանոս կամ կռապաշտ տիրակալների հետապնդումների ժամանակ: Հավիտենության մեջ երանության կամ տանջանքի վիճակների զանազանություն կա:

Հիմնվելով հարուցյալ կյանքում իրողությունների վերաբերյալ Պողոս առաքյալի խոսքերի վրա, թե աստղերը տարբեր լուսավորություններ ունեն (Ա Կորնթ. 15.41), Հովհան Ոսկեբերանը բացատրել է, որ Երկնքի արքայության մեջ մարդիկ փառքի և ուրախության տարբեր վիճակներ են ունենալու: Այսպես նաև դժոխքում զանազան տանջանքի տեղեր կան` ըստ չարչարանքների մեծության կամ փոքրության:

Եփրեմ Ասորին տարբերակում է սուրբգրական հիմնավորմամբ` գեհենը (Մատթ. 5.22, 29-30, 10.28, 18.9, 23.15, 33, Մարկ. 9.43-46, Ղուկ. 12.5, Հակ. 3.6), կրակե լիճը (Հայտն. 19.20, 20.14-15), անդունդը (Հռ. 10.7, Հայտն. 9.1, 11.7, 20.3), ատամների կրճտումը (Մատթ. 8.12, 13.42, 50, 22.13, 24.51, 25.30, Ղուկ. 13.28), անշեջ կրակը (Մատթ. 3.12, 18.8, 26.41, Մարկ. 9.43, 47, Ղուկ. 3.17, Հուդա 7), չսատկող որդը (Մարկ. 9.47) և այլն:

Վաղ շրջանի եկեղեցական մեծ հեղինակ Որոգինեսն այն կարծիքին էր, որ դժոխքում տևական չարչարանքներից հետո մեղավորները, այդ թվում և սատանան իր չար հրեշտակներով, ի վերջո ազատվելու են տանջանքներից և նույնպես արժանանալու են Աստծո ողորմությանը: Որոգինեսի համընդհանուր փրկության մասին այս ուսմունքը, ինչպես նաև նրա որոշ հակասական տեսակետներ, հետագայում դատապարտվեցին եկեղեցական ժողովների կողմից: